Bankların Qara Siyahısından Necə Çıxmaq Olar? Ən Sürətli Yollar
Qara Siyahı Nədir?
Qara siyahı, borc və kredit ödənişlərini vaxtında yerinə yetirməyən şəxslərin maliyyə qurumları tərəfindən etibarsız müştəri kimi dəyərləndirildiyi bir qeyd sistemidir. Bu siyahıya əsasən, kredit və ya kredit kartı borcunu uzun müddət ödəməyən, hüquqi icraata məruz qalan və ya bank qarşısında götürdüyü maliyyə öhdəliklərini pozan şəxslər daxil edilir.
Bu müddət ərzində onların yeni kredit və ya kredit kartı müraciətləri rədd edilə bilər və bəzən mövcud bank xidmətlərinə belə çıxışları məhdudlaşdırıla bilər.
Kimlər Qara Siyahıya Düşür?
Bankçılıq sektorunda qara siyahı, şəxsin maliyyə keçmişinə əsasən hazırlanır və ödəmə vərdişləri bu siyahının ən əsas meyarıdır. Aşağıdakı şəxslər qara siyahıya daxil edilir:
- Kredit və ya Kredit Kartı Borcunu Ödəməyənlər
Kredit və ya kredit kartı borcunu 90 gün ərzində ödəməyən şəxslər qanuni takibə alınır və bu müddət bitdikdən sonra qara siyahıya düşürlər. Bu, adətən borcluya edilən xəbərdarlıqlara baxmayaraq ödənişin edilməməsi halında baş verir.
- Saxta Sənədlərlə Kredit Müraciəti Edənlər
Kredit müraciəti zamanı saxta sənəd təqdim edən və ya gerçəyə uyğun olmayan bəyanat verən şəxslər, fırıldaqçılıq şübhəsi ilə qara siyahıya düşürlər.
- Dövlətə Olan Borcunu Ödəməyənlər
Vergi və ya SGK (sosial sığorta) borcu kimi dövlətə olan öhdəliklərini yerinə yetirməyən şəxslər də maliyyə sistemində mənfi qeyd altına düşür və bu səbəblə qara siyahıya daxil edilə bilərlər.
- Daim Gecikməli Ödəniş Edənlər
Borclarını davamlı olaraq gecikdirən və müntəzəm ödəniş vərdişi olmayan şəxslər, kredit reytinqinin ciddi şəkildə düşməsinə səbəb olurlar. Bu şəxslər rəsmi olaraq qara siyahıya düşməsələr də, daim bu riski daşıyırlar. Gecikmələr banklar üçün böyük bir güvənsizlik səbəbidir.
- Barəsində İcra və ya Haciz Tətbiq Edilənlər
İcra və ya əmlakın məcburi müsadirəsi tətbiq edilən şəxslər, bu qanuni prosesə görə birbaşa riskli müştəri kimi qiymətləndirilir və qara siyahıya salınırlar.
Qara Siyahıda Olduğunuzu Necə Bilmək Olar?
Bankçılıq sistemində qara siyahıda olub-olmadığınızı bir neçə üsulla öyrənmək mümkündür. Ən çox istifadə olunan üsullardan biri Findeks vasitəsilə kredit balı və risk hesabatı almaqdır. Bu hesabat vasitəsilə şəxsin maliyyə keçmişi ətraflı şəkildə görülə bilər.
Əgər kredit reytinqiniz çox aşağıdırsa və ya ciddi ödəniş gecikmələri yaşamısınızsa, qara siyahıya düşmə ehtimalınız yüksəkdir. Bununla bağlı dəqiq məlumat almaq üçün bankın müştəri xidmətləri ilə əlaqə saxlayaraq müraciətinizin niyə rədd edildiyini və adınızın bu siyahıda yer alıb-almadığını öyrənə bilərsiniz. Əgər kredit və ya kart müraciətləriniz ardıcıl şəkildə rədd olunursa, bu, qara siyahıda olduğunuzu göstərən əsas əlamətlərdən biri ola bilər.
Qara Siyahıya Düşdükdən Sonra Nələr Baş Verir? Hüquqlar və Məhdudiyyətlər
Bankçılıq sistemində qara siyahıya düşmək, şəxsin maliyyə hüquq və imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Qara siyahıya düşən şəxslərin kredit və kredit kartı müraciətləri adətən avtomatik şəkildə rədd olunur. Banklar zəif ödəniş tarixçəsinə malik olan müştəriləri yüksək riskli hesab etdikləri üçün yeni borc verməyə ehtiyatla yanaşırlar.
Bu vəziyyət təkcə yeni kreditlərin alınmasına deyil, mövcud bank xidmətlərinə də mənfi təsir göstərə bilər. Qara siyahıya daxil olmaq kredit balının kəskin şəkildə enməsinə səbəb olur və bu da gələcəkdə aparacağınız bütün maliyyə əməliyyatlarında mənfi referans kimi qarşınıza çıxır.
Üstəlik, ödənilməmiş borclar hüquqi təqib prosesinə gətirib çıxara bilər. Bu mərhələdə məhkəmə qərarı ilə icra tədbirləri həyata keçirilə, hətta əmlakınıza əl qoyula bilər. Bununla belə, bu cür hallarda şəxsin hüquqları da qorunur və bu hüquqlardan istifadə etmək mümkündür.
Borclar ödənildikdən sonra kredit balı zamanla yenidən artmağa başlayır və siyahıdakı qeyd, müəyyən müddətdən sonra sistemdən silinir. Bu müddət adətən 5 il olaraq müəyyənləşdirilmişdir.
Əgər yanlış və ya haqsız yerə qara siyahıya düşdüyünüzü düşünürsünüzsə, müvafiq qurumlara müraciət edərək itiraz etmək hüququnuz var.
Qara Siyahıda Nə Qədər Müddət Qalınır? Proses Necə İşləyir?
Bankçılıqda qara siyahıya düşmə prosesi, adətən kredit və ya kredit kartı borcunun 90 gün ərzində ödənilməməsi ilə başlayır. Bu müddət tamamlandıqdan sonra, əlavə verilən 30 günlük müddət ərzində də ödəniş edilməzsə, hüquqi təqib başlayır və şəxs rəsmi olaraq qara siyahıya salınır.
Qara siyahıda qalma müddəti adətən 5 il olaraq tətbiq olunur. Bu müddət borcun ödənilib-ödənilmədiyindən asılı olmayaraq işləyir.
Bu dövr ərzində şəxs kredit və ya kredit kartı kimi maliyyə məhsullarına çıxışda çətinlik çəkə bilər.
Qara Siyahıdan Necə Çıxmaq Olar?
Qara siyahıdan çıxmaq vaxt aparan bir prosesdir, lakin doğru addımlar atıldıqda bu vəziyyət düzəldilə bilər. Aşağıda bu prosesi sürətləndirməyə və maliyyə keçmişinizi yaxşılaşdırmağa kömək edə biləcək bəzi yolları təqdim edirik:
- Qara siyahıdan çıxmağın əsas və ilk şərti bankalara olan bütün borcların ödənilməsidir. Borc ödənilmədikcə siyahıdan çıxmaq mümkün deyil.
- Əgər borcun tamamını birdəfəyə ödəyə bilmirsinizsə, bankla danışaraq uyğun taksitlərlə restrukturizasiya (yenidən qurma) tələb edə bilərsiniz. Bu ödənişləri asanlaşdıracaq.
- Zaman-zaman tətbiq olunan kredit reytinqi bağışlanması qanunları, borcların ödənməsi halında qara siyahıdan çıxmanı asanlaşdıra bilər.
- Borc ödənildikdən sonra aşağı limitli bir kredit kartı alıb, bütün ödənişləri vaxtında etməklə kredit balınızı tədricən artıra bilərsiniz. Bu, banklarda sizin üçün yenidən etibar formalaşdırar.
- Borc bağlandıqdan sonra müvafiq banka və ya maliyyə qurumuna müraciət edərək adınızın qara siyahıdan çıxarılmasını tələb edə bilərsiniz.
Borc Ödəndikdə Maliyyə Keçmişi Təmizlənirmi?
Borcların ödənməsi, kredit tarixçəsinin düzəlməsi yolunda atılan mühüm bir addımdır. Lakin bu ödəmə, keçmişinin dərhal təmizlənəcəyi anlamına gəlmir. Maliyyə tarixçəsi qeydləri, borc bağlansa belə, adətən 5 il ərzində sistemdə qalır. Bu da bankların həmin şəxsi maliyyə cəhətdən etibarlı hesab etməsində ehtiyatlı davranmasına səbəb olur.
Müsbət istiqamətdə dəyişməsi üçün təkcə borcun ödənməsi deyil, sonrakı dövrlərdə də müntəzəm ödəniş vərdişlərinin davam etməsi vacibdir. Bu müddətdə aşağı limitli kredit kartlarından istifadə edərək vaxtında ödənişlər etmək, kredit balının tədricən yüksəlməsinə kömək edər.
Bəzən tətbiq olunan kredit tarixçəsi əfv qanunları sayəsində borcunu ödəyən şəxslərin keçmişi daha tez təmizlənə bilər. Lakin bu cür əfv qərarlarının daim qüvvədə olmadığını və xüsusi şərtlərlə tətbiq olunduğunu unutmaq olmaz.
