Bankçılıq Sektorunda Blockchain
Blockchain-in Bankçılıq və Maliyyə Xidmətlərində Üstünlükləri
Blockchain texnologiyası bankçılıq və maliyyə sektoruna müxtəlif üstünlüklər təqdim edir. Onun memarlıq quruluşu tək “uğursuzluq nöqtəsi” (single point of failure) riskini aradan qaldırır və vasitəçilərə olan ehtiyacı azaldaraq təhlükəsizliyi artırır.
Standartlaşdırılmış ümumi proseslər və bütün şəbəkə iştirakçıları üçün vahid “həqiqət mənbəyi” sistemdə şəffaflıq yaradır. Bu şəffaflıq əməkdaşlığı asanlaşdırır, tərəflər arasında etimad formalaşdırır və daha səmərəli razılaşmaların bağlanmasına imkan verir.
Ağıllı müqavilələr iş proseslərinin etibarlı şəkildə avtomatlaşdırılmasına şərait yaradaraq sistemi daha proqramlaşdırıla bilən hala gətirir. Blockchain texnologiyası həmçinin müəssisələr arasında seçici məlumat paylaşımını mümkün edərək məxfilik səviyyəsini dəstəkləyir.
Bundan əlavə, blockchain şəbəkələri yüksək əməliyyat həcmlərini dəstəkləyəcək şəkildə dizayn olunur və fərqli zəncirlər arasında qarşılıqlı işləkliyi (interoperability) təmin etməklə bir-biri ilə əlaqəli blockchain ekosistemi yaradır. Bu da sistemin performansını artırır.
Blockchain Üzərində Aktivlərin Tokenləşdirilməsi
Blockchain üzərində aktivlərin tokenləşdirilməsi səhmlər, istiqrazlar, əmtəələr, valyutalar və törəmə alətlər (derivativlər) də daxil olmaqla qiymətli kağızların və digər investisiya alətlərinin alqı-satqısını dəyişdirmişdir. Bu proses ənənəvi şəkildə banklar, brokerlər, klirinq mərkəzləri və birjalar arasında koordinasiya tələb edir; bu isə mürəkkəb, vaxt aparan və xərcli prosesdir.
Blockchain texnologiyası aktivlərin asan tokenləşdirilməsi üçün baza qat (infrastruktur) rolunu oynayaraq bu prosesi sadələşdirir. Bu, online brokerlər vasitəsilə rəqəmsal olaraq aktiv alıb-satan investorlar üçün əlavə rahatlıq yaradır. İnnovativ blockchain şirkətləri daşınmaz əmlak, incəsənət əsərləri və əmtəələr kimi real dünya aktivlərinin tokenləşdirilməsini araşdıraraq, dəyərli aktivlərdə mülkiyyətin ötürülməsini daha ucuz və əlçatan etməyi hədəfləyirlər.
Bahalı aktivlərdə paylı (fraksional) mülkiyyət artıq məhdud kapitala malik investorlar üçün də əlçatan olur; beləliklə, əvvəllər çıxış imkanı olmayan aktivlərə də sərmayə qoymaq mümkünləşir. Aktivlərin tokenləşdirilməsi investisiya mühitini dəyişdirməklə yanaşı, maliyyə bazarlarında əməliyyatların və ticarətin daha səmərəli və xərci az olan formada həyata keçirilməsinə şərait yaradan bir mexanizm kimi dəyərləndirilir.
Blockchain ilə Kreditvermə
Kreditvermə sektoru uzun müddət banklar və digər kredit təşkilatlarının nəzarəti altında olub; kredit ballarına görə kapitala çıxış məhdudlaşdırılıb və nisbətən yüksək faiz dərəcələri təklif edilib. Bu isə borclanmanı həm uzunmüddətli, həm də baha prosesə çevirib. Blockchain texnologiyası isə Mərkəzləşdirilməmiş Maliyyə (DeFi) hərəkatının bir hissəsi kimi yeni kredit ekosistemi yaradaraq bu problemə alternativ həll təklif edir.
DeFi-nin məqsədi bütün maliyyə tətbiqlərinin blockchain-lər üzərində əlçatan olmasını təmin edərək daha açıq və əlçatan bir maliyyə sistemi formalaşdırmaqdır. Blockchain üzərindən təmin edilən peer-to-peer (bərabərlər arası) kreditvermə, istənilən şəxsin sərbəst, təhlükəsiz və xərci daha aşağı şəkildə borc verib-borc almasına şərait yaradır – sərt və subyektiv məhdudiyyətlərə ehtiyac qalmır. Bu yeni kredit mühiti bankları rəqabətdə qala bilmək üçün müştərilərinə daha əlverişli şərtlər təklif etməyə vadar edəcək. Bu həm də dünyanın istənilən nöqtəsindəki insanların kredit bazarına qoşulmasına imkan yaradır və daha inklüziv maliyyə sistemi formalaşdırılmasına kömək edir.
Blockchain-in Beynəlxalq Ticarət Maliyyəsinə Təsiri
Beynəlxalq ticarət sektoru, idxalçı və ixracatçı şirkətlərin işini olduqca çətinləşdirən müxtəlif tənzimləmə, prosedur və proseslərlə əhatə olunub. Mal və məhsulların bir yerdən digər yerə hərəkətini izləmək çox hallarda hələ də manual proseslərə və kağız daşıyıcı üzərində aparılan qeydiyyata əsaslanır.
Blockchain texnologiyası bu prosesi sadələşdirə və daha şəffaf, daha səmərəli bir həll təqdim edə bilər. Dünyanın müxtəlif nöqtələri arasında malların hərəkətini izləyən ortaq bir uçot dəftəri (ledger) yaradılmaqla ticarət maliyyəsinə cəlb olunan iştirakçılar daha yüksək səviyyədə şəffaflıq təmin edə bilərlər.
Bu yanaşma ticarət maliyyəsi əməliyyatlarının tamamlanması üçün tələb olunan vaxtı və xərci əhəmiyyətli dərəcədə azalda və beynəlxalq ticarətdə iştirak edən şirkətlər üçün əlavə üstünlüklər yarada bilər. Blockchain texnologiyası prosesi sadələşdirib avtomatlaşdırmaqla ticarət maliyyəsi iştirakçıları üçün daha səmərəli və xərci az bir həll rolunu oynaya bilər.
Ağıllı Müqavilələrlə Daha Təhlükəsiz Razılaşmalar
Müqavilə tərtib etmək çox vaxt mürəkkəb və bahalı prosesdir; adətən hüquq mütəxəssislərinin dəstəyini tələb edir. Ağıllı müqavilələr isə bu problemi avtomatlaşdırma yolu ilə həll etməyə çalışır. Blockchain üzərində işləyən smart-contract-lar dəyişdirilə bilməyən və deterministik şəkildə kodlanır; müəyyən şərtlər ödənilənədək vəsaitlərin girov (escrow) hesabında saxlanmasına imkan verir.
Tərəflər arasında “kor-koranə” etimada ehtiyacı azaltmaqla, ağıllı müqavilələr mübahisə və hüquqi çəkişmə ehtimalını azaldır, maliyyə razılaşmalarını daha təhlükəsiz və etibarlı hala gətirir.
Blockchain ilə Məlumat Bütövlüyünü və Təhlükəsizliyini Artırmaq
Maliyyə institutları etibarlı hesab etdikləri vasitəçi qurumlarla məlumat paylaşarkən, eyni zamanda məlumat sızmalarının və pozuntularının qarşısını almaqda çətinlik çəkirlər. Ənənəvi kağız əsaslı arxivləşdirmə metodları isə qeydiyyat və arxiv xərclərini ciddi şəkildə artırır.
Blockchain texnologiyası bu sahədə də çıxış yolu təklif edir: avtomatik məlumat təsdiqləmə və hesabat proseslərini sadələşdirir, rəqəmsal Müştərini Tanı (KYC) və Pul Yuma İlə Mübarizə (AML) məlumatlarının, əməliyyat tarixçəsinin və maliyyə sənədlərinin real vaxt rejimində yoxlanılmasını mümkün edir. Bu, əməliyyat risklərini effektiv şəkildə azaldır, dələduzluq hallarını minimuma endirir və maliyyə institutları üçün məlumat emalı xərclərini aşağı salır.
